Leraar met hart en ziel

Het boek lag al een tijdje op mij te wachten. ‘Leraar met hart en ziel’, de Nederlandse vertaling van ‘The courage to teach’ van Parker J. Palmer. Een boek over persoonlijke en professionele groei. De eerste twee alinea’s maken dat ik het boek niet meer kan wegleggen.

Ik ben leraar met hart en ziel en beleef momenten van overweldigende vreugde tijdens het lesgeven. Als mijn leerlingen en ik nieuw terrein verkennen, als we ons een weg kunnen baden door de moeilijkheden, en als het inzicht plotseling doorbreekt, is er geen mooier beroep dan het leraarschap.
Maar op andere momenten is de klas zó mat, moeilijk of chaotisch – zonder dat ik bij machte ben om er ook maar iets aan te doen – dat mijn pretentie om leraar te zijn een slechte grap lijkt. Dan is het alsof de vijand overal loert: in de leerlingen, die van een andere planeet lijken te komen, in het vakgebied, waarvan ik dacht dat ik er iets van wist en in mijn obsessie dat ik meen op deze manier mijn brood te moeten verdienen. Hoe kon ik ooit denken dat ik de duistere kunst van het lesgeven beheerste! Het is gemakkelijker de toekomst te voorspellen aan de hand van theebladeren.

Palmer onderkent drie ‘moeilijkheden’ bij het lesgeven. Het complexe vakgebied, de complexe leerlingen, maar ook, wat hij noemt, “we geven les in wie we zijn.” En dat is precies waar ‘Leraar met hart en ziel’ over gaat. Je kunt goed lesgeven niet terug herleiden tot technieken, tot aangeleerde methodes. “Goed leraarschap vloeit voort uit de identiteit en de integriteit van de leraar,” is hoe Palmer het stelt.

Een inspirerende video die ik af ent toe gebruik in workshops is de TED lezing van Simon Sinek, gebaseerd op zijn boek ‘Start with why’. Ik vraag mijzelf als docent, lerarenopleider, maar ook als trainer vaak af: waarom? Waarom doe ik dit werk? Palmer gaat nog een niveau dieper. Hij stelt zichzelf de wie-vraag: wie is de persoon die lesgeeft? “Hoe beïnvloed mijn persoonlijkheid de manier waarop ik omga met mijn leerlingen, mijn vakgebied, mijn collega’s, mijn wereld?”

Ik heb ooit op een conferentie Ilse Gabriëls mogen interviewen, leraar van het jaar in 2011. Samen kwamen we tot een mooie conclusie: goed leraarschap is de bereidheid hebben om glorieus te falen. Het is een boodschap die ik in het boek van Palmer opnieuw tegenkom, daar waar hij Gandhi citeert. Gandhi noemde zijn leven “een serie experimenten met de waarheid.” Palmer noemt lesgeven “een dagelijkse oefening in kwetsbaarheid.” En daar kan ik als docent, als lerarenopleider, maar ook als trainer aan relateren. Lesgeven is een professie. Maar lesgeven speelt zich ook af op het persoonlijke vlak. En dat is precies wat het beroep van leraar zich onderscheidt van zo vele andere beroepen. Ik zoek in mijn lessen en trainingen naar verbinding. Verbinding tussen mijzelf, mijn vakgebied en mijn leerlingen / deelnemers. Want, zo luidt de slogan van hetkind.org, “zonder relatie geen prestatie.” Tegelijkertijd maak ik daarmee mijn vakgebied maar zeker ook mijzelf ontzettend kwetsbaar. Kwetsbaar voor het oordeel van de ander. Kwetsbaar voor spot. Kwetsbaar voor afwijzing. En ga zo maar door.

Op de i&i conferentie van 2011 mocht ik één van de keynotes verzorgen, ‘Morphing my class‘. Ik besloot om te starten met een vergelijking die ik van Willem-Jan Renger heb geleend: het onderwijs lijkt zich in een soort ‘scrum’ te bevinden. Iedereen houdt elkaar gevangen. En pas als je heel veel kracht zet, krijg je de boel misschien – slechts een klein beetje – in beweging. Ik denk dat die opvatting veel leraren lam slaat. We wachten tot ‘zij’ de problemen oplossen. We vergeten dat ‘wij’ onderdeel uitmaken van hetzelfde systeem. Ik probeerde in mijn voordracht een voorbeeld uit mijn eigen praktijk te geven van wat ooit in een reclame als volgt werd verwoord: ‘verbeter de wereld en begin bij jezelf.’ Met andere woorden, zoek naar de mogelijkheden binnen de kaders. Kijk naar wat er wél mogelijk is, binnen de mogelijkheden die je alleen al hebt in jouw eigen klas. Palmer verwoordt het wat mij betreft nog mooier:

Er is echter een alternatief voor afwachten: we kunnen weer gaan geloven in de kracht van het innerlijk om ons werk en ons leven te transformeren.

Ik ben net begonnen in ‘Leraar met hart en ziel’. Maar nu al, nauwelijks halverwege, raakt het boek mij diep. Hoe kunnen we onszelf herinneren en blijven herinneren aan wie wij zijn? Hoe kunnen we zorgen dat wij, in plaats van onszelf te zien als slachtoffers en onze kracht weg te geven, in onze kracht blijven staan? Ik heb niet het antwoord, maar ik ben ontzettend nieuwsgierig naar de verhalen en mogelijke antwoorden van andere leraren.

Op 3 december organiseert Rosa Njoo, docente Spaans aan het Gerrit Rietveld College in Utrecht, namens The Crowd een inspiratieavond ‘Leraar met hart en ziel.’ Wie deelt zijn verhaal? Klik hier voor meer info of aanmelden.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Event, Inspiratie, Professionalisering door mvanast . Bookmark de permalink .

Over mvanast

Michel werkt als zelfstandig trainer / adviseur. Hij begeleidt scholen, adviseert directies en traint docenten op de thema's:
didactiek en ICT, leermiddelen(beleid)
en exacte vakken. Daarnaast schrijft hij regelmatig voor diverse onderwijsbladen en -blogs en is hij initiatiefnemer van The Crowd.

8 thoughts on “Leraar met hart en ziel

  1. Ik kan wel zeggen “dat boek ga ik ook lezen” maar mijn boekenkast staat nog vol met boeken die ik nog een keer wil lezen, dus dat schiet niet op. 😉 Toch vind ik het uitgangspunt, namelijk jezelf, mooi en waar. Ik ben binnen onze school bezig met dingen veranderen. Niet groots, want dat gaat niet lukken, maar stapje voor stapje. Beetje recalcitrant maar ondertussen wel dusdanig dat het MT meekijkt en informeert hoe en wat ik doe. Tegelijkertijd besef ik me heel goed dat ik het allemaal nog veel gestructureerder moet doen om (nog?) effectiever te worden.
    Dankzij die initiatieven denk ik te passen in het profiel voor een zgn LC docent bij ons op school. Er zijn andere collega’s die veel extra’s doen en zeker ook in aanmerking komen. Verschil tussen hen en mij is dat sommigen van mening zijn dat zij het “moeten” hebben of als beloning voor hun taken of als een soort erkenning. Krijgen ze het niet, dan laten ze taken vallen. Persoonlijk vind ik het aardig als ik die beloning krijg, maar krijg ik het niet dan ga ik lekker door met wat ik doe. Ik vind het namelijk leuk om te doen, om bezig te zijn met zoeken naar verbeteringen, om de relatie en het contact met de leerlingen te ‘optimaliseren’. Gewoon dus omdat het leuk is.

    • Omdat het leuk is… maar misschien ook wel omdat jij je realiseert dat je ieder dag opnieuw het verschil kunt maken voor de kinderen in je klas en op je school. Dus gewoon… omdat je dat kunt.

  2. Maar zit daar nou niet net de overlap: dingen die je kunt, vind je vaak leuk!? Ik kan redelijk sporten -> ik vind het leuk om te doen. Ik heb een redelijke zangstem -> ik vind het leuk om te doen. Ik ben absoluut slecht in talen -> ik vind Frans geen leuke taal. Ik vind het leuk om de dingen die ik doe te doen in het onderwijs -> ben ik een goede leraar?

    • Haha! Het valt mij meteen op dat je ‘m in de laatste zin omdraait 🙂 In de wiskunde behoort dat toe aan het vakgebied logica. Als A, dan B. Als B, dan ook A?
      Overigens bedoelde ik met ‘omdat je het kunt’ niet zo zeer ‘omdat je er goed in bent’. Ik bedoelde meer: ‘omdat het binnen je mogelijkheden ligt’ (het verschil te maken voor een ander in dit geval).

  3. Parker Palmer is voor mij een inspiratiebron.
    Of je “het” nou kunt of niet kunt, een goede leraar bent of een minder goede, voor mij is de belangrijkste boodschap van Parker Palmer: ” Je geeft les in wie je bent”! Ofwel: door te zijn wie je bent breng je je leerlingen (vaak onbewust) van alles. Ik denk dat het aan ons, leraren, is ons daar steeds bewuster van te zijn. En dan is het aan mij (want ik ben de enige die invloed heeft op mij als leraar/trainer) om mijn eigen zijn zo in te zetten dat het de leerlingen/deelnemers iets brengt. En ja, Michel, ik ben het volledig met je eens, dat vraagt kwetsbaarheid. En waar kun je dat leren? kwetsbaar zijn? Zijn?

  4. Wij hebben vorige week een inspirerende studiedag gehad waarin zelfreflectie een grote rol speelde. Ik merk dat we als team nog maar net op weg zijn naar zelfreflectie en er nog heel veel te leren valt. Ik hoop dat we kwetsbaar durven te zijn en dat gaan zien als een geweldig cadeau aan jezelf, je team en vooral je leerlingen. Mijn boodschap is; wees jezelf, je leerlingen hebben echt wel in de gaten of je oprecht bent of niet, en wanneer je wel of niet goed voelt. Durf je fouten te erkennen, dat zeg ik ook dagelijks, in iets andere bewoordingen, tegen mijn leerlingen met een verstandelijke beperking en ik zie ze groeien en zelfverzekerder worden.. Ik ga dit boek zeker lezen en ik hoop dat we met elkaar de kracht van kwetsbaarheid en reflectie gaan ervaren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s